Geestverruiming

foto 5 - uitgeputte vrouwIn de jaren zestig was het heel gangbaar om je geest te verruimen met drugs. Zover wil ik niet gaan en dat hoeft ook niet, want ik heb de korte verhalen van Gogol, Black Box van Amos Oz en Zwarte schapen van Heinrich Böll. Is er een betere middel om in het brein van een ander te duiken dan een boek of kortverhaal?

Volgens Peter Mendelsund geeft het lezen een verbeelding in het geestesoog van de lezer. Ik heb net drie boeken gelezen over hoe een lezer leest en kan dit aanraden voor korteverhalenschrijvers. Hoe kun je schrijven zonder te weten hoe gelezen wordt? Simpel, je kunt jezelf als maatstaf nemen al vanaf je het eerste verhaal las. Het besef dat je uit letters beelden kunt oproepen, een wereld, gevoelens: bestaat er iets beters om je geest te verruimen?

Hoe verruim je de geest van een ander met een kort verhaal? Gaat dat anders dan bij een boek? Als ik het literair tijdschrift Naakte Lunch aan een onderzoek onderwerp, dan valt me op dat de combinatie van foto’s en afbeeldingen een soort verband – zo je wilt kruisbestuiving – met de verhalen aangaan. De sfeer van het ene vloeit over in het andere en mijn geestesoog voelt zich na de indrukken gevoed. Zoals een banaan mij goed doet, doet lezen en het zien van bepaalde beelden mijn geest goed. In feite is er stofwisseling, maar dan op het niveau van de betekenis.

Een van de dingen die plaatsvindt als ik lees is dat ik synchroniseer met een ander. Zijn denkbeelden toets ik aan de mijne. Ik vergelijk en positioneer mezelf. Een ander is genieten van het verhaal en het vergrote begrip dat ik ontvang. Misschien is het gewoon een patroonherkenning voor gevorderden, zoals het plaatsen van het juiste blokje in de juiste gleuf door een peuter. We weten inmiddels van breinonderzoek dat puzzelneuronen aan het werk zijn als we Shakespeare lezen. En puzzelen is een plezierige breinworkout. Een verhaal dat niet verrassend is, is vermoeiend. De aandacht verslapt. Het is met onze aandacht dat we lezen, naast ons innerlijk gehoor op klank, we maken een representatie van hetgeen we lezen, krijgen er gevoelens bij, associaties, vergelijken het met ideeën over de werkelijkheid, matchen het met eerdere herinneringen, waarderen het, plaatsen het, verbeelden het. We storen ons aan een woord. We leren een andere taal of manier van denken. We worden overspoeld. We lachen. We hebben een gevoel van verbinding of juist afkeer.

In een kort verhaal is het beeld kort maar krachtig. Vaak draait een kort verhaal om een essentie, een destillaat. In een kort verhaal kun je intenser zijn dan je kunt volhouden in een boek. Dat ik probeer te begrijpen, betekent vrijwel altijd dat ik mijn morele uitgangspunten vergelijk met de waarheid van het verhaal. Zoals een nieuw kledingstuk blijdschap geeft, pas ik het nieuwe verhaal in mijn zienswijze in, of het beeld, of de nieuwe smaak van taal.

Opdracht:

Olijven moet je leren lezen, over het lezen van gedichten van Ellen Deckwitz

Wat we zien als we lezen, over beeldvorming wanneer we lezen van Peter Mendelsund

Hoe lees ik?, hoe uitgevers lezen van Lidewijde Paris

Een drempel ervaren

Tijdens het Debutantenbal van Editio sprak Abdelkader Benali met veel passie over de drempel die Nederlanders met een andere achtergrond ervaren als ze willen gaan schrijven, laat staan publiceren. Met deze blog wil ik mijn steentje bijdragen aan het wegnemen van deze drempels.

Reflecteren

Als eerste raad ik aan te reflecteren. Schrijf op wat je precies hindert. Hoe preciezer je weet waar je obstakels liggen, hoe ze eruit zien, hoe gerichter je ze een voor een kunt tackelen, al dan niet met hulp. Omdat je uniek bent, is wat jou hindert ook uniek maar daarnaast gedeelde leed. Want er is zeker iemand anders die ook tegen dezelfde (soort) problemen is aangelopen. Je kunt oplossingen van anderen zoeken, maar het geeft ook voldoening als je je eigen medicijn vindt. Ken je Schrijven Online al? Het is een site waar je antwoord kunt vinden op allerlei vragen, en als je met een andere vraag zit kun je hem zelf stellen. Er zijn zelfs schrijfdokters. Werk je al met proeflezers? Ook het vinden van proeflezers is een terugkomend topic in discussies.

De taal als drempel

Voor de basis van het Nederlands zijn veel cursussen te vinden, voor het verfijnen van de taal is dat lastiger na de schoolgaande leeftijd maar niet onmogelijk. Werken met proeflezers is een manier. Benader een oud-docent Nederlands.

Maak je geen zorgen over taal als je jouw verhaal schrijft en schrijf eerst wat je wilt zeggen. Concentreer je eerst op de inhoud. Alle schrijfproblemen, taal, schrijfstijl, schrijftechniek zijn aan te leren of te verhelpen. Taal is slechts een klein deel van schrijven. Schrijf desnoods in jouw oorspronkelijke taal en laat het vertalen. Er is van alles mogelijk. Dit geldt ook voor een dyslectische schrijver, laat je niet stoppen met schrijven vanwege taal. De frustratie ga je te lijf door daar niet aan te denken en gewoon te schrijven. Vertrouw op jouw probleemoplossend vermogen. Begin met alleen aan het verhaal te denken. Wat wil je zeggen? Daarna komt het hoe en de grote lijn aan de beurt. Dan kun je op klank letten. Nog een versie later haal je dubbele woorden eruit. Op jouw manier hak je alles op in kleine hanteerbare porties. In jouw volgorde. Misschien duurt schrijven zo langer, maar je komt er wel.

Dan zijn er nog redacteurs en oud leraren Nederlands die je kunnen helpen. Laat je niet stoppen als je iets te vertellen hebt en heb geduld.

Geduld en nog eens geduld

Het uitgeven doet ook weer een beroep op geduld. Het duurt maanden voor je een afwijzing krijgt. Ik wacht nu ook. Korte verhalen inzenden voor schrijfwedstrijden is een goede oefening in omgaan met wachten op een uitslag en geduld.  Samen op Facebook of op een schrijfforum wachten is al minder belastend. Veel lezen is niet alleen voor iedere schrijver goed, maar ook als afleiding als je op een reactie wacht.

Op mijn blog zie je nog meer dingen die je kunt doen. Meedoen aan wedstrijden om uit te zoeken wat jouw genre is. Naar schrijfdagen gaan. Praten met een uitgever tijdens een pitch. Workshops volgen. Naar lezingen gaan. Een schrijfgroep beginnen.

Het voordeel van een schrijfgroep of overleg op Facebook via chat is dat je elkaars werk kunt lezen en bekritiseren en dat je elkaar tips kunt geven. Er geldt echt: twee weten meer dan een en het neemt angst weg om gelezen te worden en kritiek te ontvangen.

Laat je niet stoppen!

Als laatste tip, laat niets of niemand jouw schrijfplezier afpakken.

Debutantenbal & Jennyfer

imageJennyfer ontmoette ik voor het bal. Mijn zus en ik zaten buiten de Balie een sigaret (ik probeerde te stoppen, mijn zus genoot van de frisse lucht) te roken vlak voor de deur open zou gaan. Schrijfgekte verbindt, al snel was het alsof we elkaar al jaren kenden. De deur ging open en we namen naast elkaar plaats in de grote zaal met een drankje. Daarvoor genoten we van spijzen in het Grand-Café. Het reserveren van een tafel is in de Balie geen overbodige luxe na een lange reis. Gegrilde pastinaak valt luchtig op de maag zoals een goed verhaal en goed gezelschap. Het begin van een lange schrijfvriendschap?

Jennyfer vroeg aan Thomas Verborgt wat de grootste fout kan zijn die je als beginnend schrijver kan maken. Hij zei direct “je gehele manuscript opsturen naar een uitgever, omdat ze die toch niet helemaal lezen. Maak een soort compilatie van je boek, of stuur alleen die hoofdstukken waarvan jij vind dat die je boek goed vertegenwoordigen.”

Debutantenbal & Benali

imageAbdelkader Benali hoorde ik voor het eerst spreken bij het internationaal literatuur festival (destijds City2cities genoemd) in Utrecht. Eindelijk oorspronkelijke vragen en opmerkingen van een vrije geest tijdens een interview. Een jaar later volgde ik het gesprek met Leon de Winter en las ik een boek van hem. Wat mij opvalt is dat hij betrokken is bij de gedachtewereld, dat hij het tegendeel van oppervlakkig is, dat hij verder denkt en zo bij de avant-garde hoort. In het gesprek op het Debutantenbal pleit hij voor meer stemmen vanuit andere hoeken dan de Latte-generatie die zelf niet zoveel heeft meegemaakt. Dan denk ik zelf dat het weer over de inhoud mag gaan, terwijl ik weet dat het lastig is om een wedstrijd te winnen met een verhaal dat een bijzonder thema heeft, zoals hoe het is om niet van oorsprong Nederlands te zijn of anders te denken, of over hoe het is om zonder vangnet te leven. Verhalen die te particulier zijn voor uitgevers hebben ook recht op aandacht, alleen hoe? Je merkt dat ik het ook ruimer trek dan buitenlands / autochtoon, want volgens mij gaat het over de vraag wie mag publiceren bij een uitgever. Genoemd werd dat je als oudere vrouw weinig kans maakt te debuteren. Ik vraag me dit af en denk aan Alice Munro.

Debutantenbal & Bervoets

imageHanna Bervoets heeft duidelijke meningen, heeft een heldere stem in meer dan één opzicht en is gewoon een aardig mens. Je merkt aan alles dat ze oorspronkelijk en origineel is en niet hoeft te kopiëren. Op het Debutantenbal heb ik geboeid naar haar geluisterd en ik kreeg de kans haar even te spreken. Waarom zou je haar verhalen lezen? Omdat ze een duidelijke schrijfstem heeft, mocht je zelf nog naar je eigen stem zoeken, omdat ze zichzelf durft te zijn, mocht je nog terughoudend schrijven. Als je haar leest, denk dan aan je eigen mening. Wat vind je van deze opmerking? Hoe zie jij  het? Welke gedachten komen er bij je op?

Debutantenbal & Verbogt

imageThomas Verbogt, meester van het ritme in verhalen, benadrukte tijdens het Debutantenbal nog eens dat je schrijftechniek wel kunt leren. Ik bedankte hem voor een mooi juryrapport dat ik ooit voor een column van hem kreeg. Hier staan Verbogt en sympathieke publieksprijswinnares Tamara Baars samen met mij op de foto. Waarom de verhalen van Verbogt lezen? Omdat ze exemplarisch zijn voor een mooi ritme.

Ander seizoen, anders schrijven?

Nu het mooie weer in aantocht is, begint het tuiniersseizoen en merk ik dat de schoonmaakkriebels heviger worden. Zal ik ook maar even gaan winkelen? Een nieuw seizoen betekent vaak andere activiteiten. Een uurtje buiten in de zon vertoeven, als dat kan. Wandelen. Een praatje maken met de buren op de stoep. Het hoofd leegmaken gaat vanzelf, me concentreren op wat ik schrijven wil wat minder. Zelfs een blogpost schrijven, wat altijd zonder moeite ging, verloopt wat trager.

Eigenlijk zou ik nu graag ieder weekend naar een schrijfdag gaan of naar een cursus, workshop, boeklancering. Er zijn er nogal veel rond deze tijd. Gewoon zonder deadline babbelen en mensen ontmoeten. Dit ga ik ook een beetje doen. Lezingen beluisteren, misschien in gesprek gaan, vragen stellen. Niet vergeten mijn kaartendoosje bij te vullen. Even het creatieve loslaten en me meer op mensen richten.

Komende weken ga ik me op het jureren storten en het feedback geven op verhalen van anderen.