Geniale docent op Schrijfdag 2019

Van tevoren was ik gewaarschuwd: Ton Rozeman is een geniale docent, zei een schrijfvriend op Facebook. Ik kende hem al van artikelen over schrijven en zijn boek, dat erg verhelderend is over het verschil tussen een kort verhaal en een roman. Tijdens zijn lezing op de schrijfdag 2019 van Schrijven Magazine bleek die schrijfvriend gelijk te hebben. Ton Rozeman is in staat in minder dan een uur de werking van een narratieve verteller te laten zien. Deze ontdekking verheldert voor mij veel, maakt zichtbaar wat ik gedaan heb in teksten en waar ik uitglijd door inconsistent te zijn daarmee.

Zo werkt theorie: je schrijft iets en plotseling zie je wat je gedaan hebt en hoe het te versterken, verbeteren, benutten. Ik ben erg blij met dit inzicht, ook omdat het aansluit bij het nieuwste hersenonderzoek naar betekenis en bijdraagt aan het beter jezelf en de ander begrijpen, waar literatuur volgens mij voor bestaat. Volgens mij is literatuur een proefplaats om de werking van inzichten over de mens te duiden. Tastend en met de kennis en ervaring die iedere schrijver heeft, werk je je conflicten en personages uit.

Als je het perspectief of focalisatie onder de knie hebt, kan dit interessant voor je zijn.

Advertisements

Schrijfplezier, schrijfproblemen

Marjon Sarneel schreef een blog over tijd vrijmaken voor schrijven en het begin van een schooljaar / werkjaar is daarvoor een goede tijd omdat nergens in het jaar – misschien rond de kerst – tijd nemen voor schrijven meer een discussiepunt is.

Ze geeft raad om een lijst te maken en als je wilt weten wat voor lijst, lees dan haar blog. Ik kwam op het idee om een andere lijst te maken: wat voor schrijfactiviteit geeft me energie en welke kost me?

Dus nu weet je het: wanneer ik met personages bezig ben is wanneer ik met een glimlach rondloop en wanneer ik een pijnlijke blik heb worstel ik met het plot.

Gelukkig, toen ik begon te wanhopen had ik gisteren eindelijk het idee waar die ene scène over gaat. En een oplossing geeft weer energie.

Formules

Je hebt genres en je hebt genre-overstijgende formules waarmee je een boek kunt schrijven. Er zijn per genre wel boeken te vinden waarin ze staan: de scèneketting, kant en klare spanningsbogen, modellen beginnend met exposé en eindigend met epifanie. Vaak worden ze gepresenteerd als ‘de’ formule hoe alle verhalen zijn opgebouwd. Herkenbaar zijn ze zeker: op televisie en in veel boeken kun je zomaar ontdekken.

Ze zijn een hulpmiddel, maar in een cursus leer je ook dat er variaties mogelijk zijn en om hiermee te spelen. (vaak na eerst bezig te zijn geweest met oefenen met personages, conflict en thema).

Tijdens een cursus bleek nog eens hoe moeilijk het is om het verloop van een langer verhaal goed te krijgen zodat de spanning klopt. Na jaren korte verhalen en gedichten te schrijven raak je gewend aan een korte spanningsboog en de omschakeling naar een lange is wennen. Ik denk ook meer aan de spanning binnenin één scène dan aan de langere boog.

Goed begin

Complimenten kunnen je enthousiasmeren, maar ze kunnen je ook tijdelijk verlammen. Dit moet ik even uitleggen. Ik schreef een paar sterke stukken en kreeg complimenten van de schrijfdocent: zeer goed. De cursus heeft er weer voor gezorgd dat ik een sprong gemaakt heb. Hoe kan het dan dat ik nu stilsta? Dit komt omdat de lat steeds hoger komt te liggen en ik wil dat het einde van de novelle net zo sterk is als het begin.

Het einde is weer een nieuw begin, waarin ook alle uitgezette lijntjes samenkomen. Nirav stelt in zijn schrijfboek dat ik dit beter vanuit taal kan oplossen en dat ik daarmee weer in het schrijven kan glijden. Dat zal ik ook zeker doen zodra ik weet wat ik wil met het einde. Ik kan me ook laten verrassen door zonder vooropgezet plan te beginnen. Dat haalt zeker spanning weg. Maar die spanning is zoals bij hoogspringen niet alleen maar negatief.

Een gezonde spanning zorgt ervoor dat ik beter mijn best doe en dat ik verder denk dan ik zou doen uit genoegzaamheid. Dat ik de gemakkelijke ideeën terzijde leg en doordenk. Dat ik voor onderzoek een boek ga lezen om mijn ideeën te verfijnen en verder vorm te geven. Dat ik de werking van een thema verder uitpluis.

In Bird by bird benadrukt Anne Lamotte de noodzaak van een shitty first draft. Die shitty first draft gebeurt meestal in mijn hoofd voor ik schrijf. Of in mijn dagboek. Bij het clusteren (een soort mindmappen) zie ik op papier hoe mijn associaties leiden tot een opzet. Daarin zoek ik naar bruikbare inzichten, zinvolle verbanden, iets dat me persoonlijk raakt.

Filosofie als inspiratie

Telkens wanneer ik voor filosofieclub Hannah Arendt lees, komen er verhaalideeën opborrelen. Vaak zijn dat losse zinnen waar ik een alinea mee kan beginnen, soms zijn dat conflicten die tussen personages kunnen ontstaan of hele personages.

Bij lezen over Rationeel Emotionele Therapie (RET) leerde ik dat gedachten leiden tot emotie en dat je door gedachten te veranderen, je andere emoties oproept. Bijvoorbeeld wanneer je denkt dat je iets niet kunt kun je je waardeloos voelen terwijl wanneer je in plaats daarvan denkt dat je het wel kunt als je een paar keer probeert, je blijer wordt. Dus de gedachten van personages leiden ook tot emoties en dus is het zinvol filosofie als inspiratiebron te gebruiken omdat ze leiden tot emoties. Ook Hannah Arendt schrijft tussen haar vaak complexe zinnen weleens wat simpelere taal waar ik iets mee kan, zoals dat mensen willen zien en gezien worden. Dit kan ik dan als thema nemen voor een scène of ik associeer op een complexe zin en kom tot een zin voor in een dialoog.

Produceren

Op Facebook had Schrijven Magazine een post geplaatst waarin staat dat je de eerste versie van een verhaal schrijft voor jezelf en een tweede voor de lezer. Dit gaat niet altijd op. Sommige stukken komen in één keer goed op papier. Daarbij hoor ik mezelf vaak het verhaal vertellen aan een lezer. En er gaat ook altijd denkwerk aan vooraf, soms onderzoek rond een thema. Vaak heb ik dan het verhaal al in mijn hoofd zitten en ook de vorm. Andere keren is het wel zo dat ik het op papier uitwerk.

Writing the natural way

Eerder las ik het boek van Nirav waarin hij het heeft over in het schrijven glijden door vanuit taal te beginnen. Een handige strategie hiernaast om te beginnen met schrijven is mindmappen, in Writing the natural way wordt deze methode clustering genoemd. Het idee erachter is dat je door te mindmappen / clusteren je rechterhersenhelft direct aan het werk zet en dat dit een plezierigere en minder angstige gevoel is dan te beginnen met de schoolse, meer conventionele linkerhersenhelftmanier en ook tot een persoonlijkere en wijdere beweging komt in je tekst. Nu ben ik dus braaf de oefeningen aan het doen en zie aan de resultaten dat het inderdaad werkt om te oefenen te switchen tussen rechter- en linkerhersenhelft. Gabriele Lusser Rico herhaalt dan vaak hoe het een weldaad is om de rechterhersenhelft te gebruiken, het toepassen levert me de inzichten op in hoe het bij mij zit en hoe het bij me werkt.

Ik denk aan hoe je de inzichten van Nirav en Rico kunt combineren om soepeler te beginnen. Ik merk dat ik van afwisseling hou en niet van eindeloos een maniertje herhalen. Hoe zit dat bij jou? Begin je met taal, met mindmappen of met een techniek?